Bilal Demir
Ortadoğu coğrafyası uzun yıllardır karmaşık güç mücadelelerine ve beklenmedik tırmanışlara sahne oluyor. Çatışmaların bir ülkeden diğerine sıçradığı bu ortamda, birçok aktörün stratejik hamleleri uluslararası dengeleri doğrudan etkiliyor. Gözlemciler, her yeni gelişmenin yayılma riskini taşıdığını vurgularken, bölge halkı ve dünya kamuoyu olası sonuçları yakından takip ediyor. Bu tür krizler, sadece askeri boyutlarıyla değil, siyasi ve toplumsal yankılarıyla da dikkat çekiyor ve uzun vadeli belirsizlikler yaratıyor.
Son dönemde yaşanan belirli misilleme operasyonları, Lübnan merkezli bir yapının öne çıkmasına neden oldu. Bu yapı, belirli bir liderin hedef alınmasına yanıt olarak füze ve insansız hava araçlarıyla harekete geçti. Karşılık niteliğindeki bombardımanlar ise durumu hızla genişletti ve Lübnan topraklarını yeni bir çatışma alanına dönüştürdü. Bu hamleler, bölgedeki gerilimin boyutunu bir kez daha ortaya koydu ve uzmanları çeşitli senaryolar üzerinde düşünmeye sevk etti.
Söz konusu yapı, Arapça’da “Allah’ın Partisi” anlamına gelen bir isim taşıyor. Merkezi Lübnan’da bulunan bu oluşum, yalnızca askeri bir güç olmanın çok ötesinde, ülkenin siyasetine ve toplumuna derinlemesine yerleşmiş bir yapı olarak tanımlanıyor. Batılı ülkeler tarafından uzun süredir terör örgütü olarak kabul ediliyor; örneğin bir büyük güç 1997 yılında, bir Avrupa ülkesi ise 2020’de bu sınıflandırmayı resmi hale getirdi. Avrupa Birliği 2013’te silahlı kanadını benzer şekilde değerlendirdi ancak siyasi katılımı nedeniyle bu yaklaşım tartışmalı kaldı.
Düşünce kuruluşları, bu örgütün geniş güvenlik mekanizması, siyasi organizasyonu ve sosyal hizmet ağının adeta “devlet içinde devlet” niteliği taşıdığını belirtiyor. Lübnan’da hastaneler, okullar ve çeşitli sosyal yardım merkezleri işletiyor. Ülke nüfusunun yaklaşık üçte birini oluşturan Şii Müslüman kesim arasında güçlü bir destek tabanı var. Yapılan bir ankette bu kesimin yüzde 89’u örgüte olumlu yaklaşıyor. Yine de bazı Lübnanlılar, ülkenin çatışmalara sürüklenmesinden sorumlu tuttukları için eleştirilerini açıkça dile getiriyor. İran’da da Şii nüfusun çoğunlukta olması, bu bağları daha da güçlendiriyor.
Kuruluşu 1982 yılına uzanıyor. O dönemde Lübnan, on beş yıl süren şiddetli bir iç savaşın tam ortasındaydı. Savaş 1975’te başlamış, Müslümanlar, Hristiyanlar, sol gruplar ve Arap milliyetçileri arasında yoğun çatışmalar yaşanmıştı. Suriye ve Filistinli silahlı unsurlar da bu karmaşaya dahil olmuştu. Dış güçler 1978 ve 1982’de güney bölgelerine müdahale ederek belirli grupları bölgeden uzaklaştırmayı hedeflemişti. Bu kaotik ortamda bir grup Şii, işgallere karşı direniş kararı aldı. Bir başka büyük aktör, bunu kendi nüfuz alanını genişletme fırsatı olarak değerlendirip milisleri eğitmeye ve desteklemeye başladı.
Günümüzde bu büyük aktör, bölgede çeşitli vekil güçlerle bağlantılı olarak görülüyor. Bunlar arasında Filistin topraklarındaki bir grup ve Irak’taki milis yapıları da yer alıyor. Tahminlere göre örgüte her yıl yaklaşık yedi yüz milyon dolar düzeyinde destek sağlanıyor. Askeri kanadı, yerel gruplara yönelik eylemler, dış hedeflere intihar saldırıları ve suikastlar nedeniyle aşırıcı nitelikler taşıyor.
1985’te yayınlanan ilk manifestoda hedefler açıkça sıralanmıştı. Batılı güçlerin bölgeden çıkarılması, belirli bir devletin yok edilmesi ve bir ülkeye tam bağlılık gibi maddeler öne çıkıyordu. Başlangıçta bir teokratik modelin benimsenmesi hedeflenirken, zamanla siyasi katılım arttıkça yerel gerçeklere uyum sağlandı. 2009’da güncellenen yeni bildirgede, o modelin her yere uymayabileceği kabul edildi. Buna rağmen belirli bir komşuya karşı tutum değişmedi ve sınır hattından düzenli füze atışları devam etti.
Askeri gücü oldukça dikkat çekici boyutlarda. Eski lider Eylül 2024’te başkentin bir semtine düzenlenen hava saldırısında hayatını kaybetti. Daha önce yaklaşık yüz bin savaşçıya sahip olduğunu ifade etmişti ancak bağımsız değerlendirmeler bu rakamı daha mütevazı buluyor. 2021 tarihli bir rapora göre cephanelikte ağırlıklı olarak küçük, taşınabilir ve güdümsüz karadan karaya füzeler bulunuyor. Toplam sayı yüz otuz bin veya üzerine çıkabiliyor. Çoğu güdümsüz olsa da hassas vuruş yeteneği olan modeller de mevcut. Bu mühimmatlar farklı ülkelerden geliyor ve belirli rotalar üzerinden taşınıyor.
Savaşçıları uzun yılların tecrübesine sahip. Bir komşu ülkede hükümet güçlerine destek vererek belirli tehditlere karşı mücadele etti. Başka bir ülkede benzer milislerle işbirliği yaparak ortak düşmanlara karşı savaştı. Bir başka coğrafyada eğitmen ve savaşçı göndererek bölgesel denklemlere dahil oldu. Son dönemde bir Filistin grubuna destek gerekçesiyle yeni bir cephe açıldı ve bu süreçte birçok üst düzey isim kaybedildi.
Bu gelişmeler, örgütün bölgesel etkisini net şekilde gösteriyor. Belirli bir ülkenin en yakın müttefiklerinden biri olarak kabul ediliyor ve aktif katılımı gerilimi yeni seviyelere taşıyor. Uzmanlar, dünyanın en zorlu devlet dışı askeri yapılarından biri olduğunu sıkça vurguluyor. Sosyal hizmetleri sayesinde tabanını korurken siyasi arenada da belirleyici rol oynuyor.
Lübnan içindeki konumu, ülkeyi hem güçlendiriyor hem de risk altına sokuyor. Bazı kesimler için direniş sembolü olurken diğerleri için istikrarsızlık kaynağı olarak görülüyor. Bu ikilem, karar alma süreçlerini karmaşıklaştırıyor ve dış aktörlerin hesaplarını etkiliyor. İran bağlantısı ise stratejik derinlik kazandırıyor ve vekil mekanizmalar üzerinden etki alanını genişletiyor.
Tarihsel bağlamda bakıldığında, kuruluş dönemi iç savaşın yarattığı boşluklardan yararlanma stratejisine dayanıyor. İsrail müdahaleleri karşıt bir direniş doğururken, dış destek bu direnişi profesyonel bir yapıya dönüştürdü. Manifestoların evrimi, pragmatik bir yaklaşımın işaretini veriyor ve zamanla esneklik kazandığını gösteriyor.
Askeri kapasite açısından füze tehdidi en belirgin unsur. Taşınabilir sistemler ve sayısal üstünlük, caydırıcılık sağlıyor. Ancak güdümsüz füzelerin sınırlılıkları da uzmanlarca tartışılıyor. Destek hatlarının çeşitliliği, lojistik dayanıklılığı artırıyor.
Bölgesel faaliyetler ise çok katmanlı. Suriye’deki rolü hükümeti güçlendirdi, Irak’taki ittifaklar ortak tehditlere karşı birliktelik yarattı. Yemen’deki katkı ise başka bir cepheyi şekillendirdi. Bu çeşitlilik, örgütün esnekliğini ve adaptasyon yeteneğini kanıtlıyor.
Güncel tırmanış, misilleme döngüsünü hızlandırdı. Lider kaybı sonrası yapı, direncini koruma çabasında. Bu süreç, hem iç dinamikleri hem de dış ilişkileri test ediyor. Lübnan halkı arasında görüş ayrılıkları artsa da Şii kesimdeki destek devam ediyor.
Uzun vadede bu oluşum, Ortadoğu’nun geleceğini etkileyecek unsurlardan biri olarak kalmaya devam edecek. Diplomatik çabalar, askeri hazırlıklar ve toplumsal dinamikler bir arada değerlendiriliyor. Her yeni gelişme, daha fazla soru doğuruyor ve analizleri derinleştiriyor.
Bölge ülkeleri bu yapıyla ilişkilerinde hassas dengeler kurmaya çalışıyor. Bazı aktörler caydırıcılığı ön planda tutarken diğerleri diyalog kanallarını açık bırakıyor. Enerji rotaları, ticaret yolları ve güvenlik mimarileri bu denklemin parçası haline geliyor.
Sonuç olarak, bu örgüt Ortadoğu’daki çatışmaların vazgeçilmez unsurlarından biri. Kökenlerinden günümüze uzanan yolculuğu, direnişten siyasete, sosyal hizmetlerden askeri güce kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Bu zengin tarih ve kapasite, merak uyandırıcı bir hikaye sunuyor. Takip edenler için her aşama yeni içgörüler barındırıyor ve bölgeyi şekillendiren güçlerden birini daha iyi anlamayı sağlıyor. Gelişmeler ilerledikçe, bu yapının rolü de netleşmeye devam edecek ve uluslararası arenada tartışmalar sürecek.
Bilal Demir
