Bilal Demir
Ortadoğu’da süren çatışmaların seyri her geçen saat daha kritik bir hal alıyor ve tarafların attığı adımlar küresel dengeleri derinden etkilemeye devam ediyor. Füze saldırıları, hava operasyonları ve enerji altyapısına yönelik tehditler, bölgenin geleceğini belirsizliğe sürüklerken diplomatik kanallar da yoğun mesai harcıyor. Bu süreçte liderlerin yaptığı açıklamalar ve sahadaki gelişmeler, olayların hangi yöne evrileceği konusunda büyük merak uyandırıyor. Özellikle büyük güçlerin stratejileri ve bölgesel aktörlerin tepkileri, konunun sadece askeri değil ekonomik ve diplomatik boyutlarını da ön plana çıkarıyor.
Başkan Donald Trump, bir televizyon röportajında İran’a yönelik operasyonlarla ilgili çarpıcı ifadeler kullandı. Henüz gerçek anlamda sert bir darbe vurmadıklarını vurgulayan Trump, asıl büyük saldırının çok yakında gerçekleşeceğini belirtti. Saldırıların uzun sürmesini istemediğini söyleyen lider, operasyonların yaklaşık dört hafta süreceğini düşündüğünü ancak takvimin biraz ilerisinde olduklarını ifade etti. İran’ın Körfez ülkelerine yönelik saldırılarını büyük bir sürpriz olarak nitelendiren Trump, Arap devletlerinin savaşa dahil olma konusunda ısrarcı hale geldiğini ve başlangıçta çok az katılım beklerken şimdi aktif rol almak istediklerini dile getirdi. Ayrıca İranlı muhaliflerin ülkenin kontrolünü ele geçirmesi için askeri saldırıdan fazlasını yaptıklarını ancak detay vermediğini ekledi.
Bu açıklamalar, operasyonların yeni bir aşamaya geçebileceği beklentisini güçlendirirken savunma yetkililerinden de önemli mesajlar geldi. Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine, savaşın başından beri ilk kez ortak basın toplantısı düzenledi. Hegseth, operasyonun Irak benzeri sonsuz bir çatışmaya dönüşmeyeceğini vurgulayarak açık, yıkıcı ve kesin hedefler taşıdığını belirtti. Amaçlarının İran’dan kaynaklanan füze tehdidini yok etmek, donanmayı imha etmek ve nükleer silah edinmesini engellemek olduğunu sıraladı. Bu bir rejim değişikliği savaşı olmadığını ancak rejimin kesinlikle değiştiğini ve dünyanın bununla daha iyi bir yer haline geldiğini sözlerine ekledi. Radikal unsurların nükleer silaha sahip olamayacağını savunan Bakan, İran’ın nükleer emellerinden vazgeçmediğini ve anlaşma yapmadığını ifade etti. Amerikan askerlerinin İran topraklarında bulunmadığını hatırlatan Hegseth, gerektiği kadar ilerleyeceklerini ve kazanmak için savaştıklarını belirtti. Genelkurmay Başkanı ise çatışmada ölen Amerikan asker sayısının dörde yükseldiğini ve ilave kayıpların beklendiğini açıkladı.
Bölgedeki enerji altyapısı da saldırıların doğrudan hedefi haline geldi ve bu durum küresel arzı tehdit ediyor. Katar’daki sıvılaştırılmış doğal gaz üreticisi, iki ana tesisine yönelik saldırılar nedeniyle üretimi durdurduğunu duyurdu. Katar, dünya LNG üretiminde önde gelen ülkelerden biri olarak Avrupa’nın enerji güvenliğinde kritik rol oynuyor ve bu kesinti tedarik zincirlerini derinden etkileyebilir. Benzer şekilde Suudi Arabistan’daki en büyük petrol rafinerisi tedbir amaçlı olarak kademeli devre dışı bırakıldı. Irak’ın kuzeyinde petrol üretimi büyük ölçüde askıya alınırken İsrail’deki doğal gaz tesislerinde de üretim durdu ve bu özellikle komşu ülkelere ihracatı olumsuz etkiliyor.
Körfez ülkelerine yönelik tehditler artarken bazı savunma olayları da dikkat çekti. Katar Savunma Bakanlığı, İran’a ait iki Rus yapımı savaş uçağının düşürüldüğünü açıkladı. Bu, çatışmanın başlangıcından beri ilk kez İran hava unsurlarının hedef alınması olarak kayıtlara geçti. İran ise ABD askerlerine ev sahipliği yaptıkları gerekçesiyle Katar, Suudi Arabistan ve diğer Körfez ülkelerini hedef almaya devam ediyor. Bu saldırılar sivil hava trafiğinden petrol üretimine kadar geniş bir alanda aksamalara yol açıyor ve can kayıplarına neden oluyor. Kuveyt hava savunması ise operasyon sırasında üç Amerikan savaş uçağını yanlışlıkla vurdu. Pilotlar fırlatma koltuklarıyla kurtuldu ve sağlık durumları stabil olarak hastanede gözlem altında tutuluyor.
İran tarafı ise misilleme saldırılarını sürdürmeye devam ediyor. Devrim Muhafızları, İsrail Başbakanı’nın ofisi ile hava kuvvetleri komutanlığının karargahını hedef aldıklarını duyurdu. Hayber tipi füzelerin kullanıldığı bu operasyonlar misilleme olarak nitelendirildi. Ayrıca Natanz’daki nükleer tesisin saldırılarda vurulduğunu belirten İranlı yetkili, barışçıl tesislere yönelik eylemleri kınadı. Bu iddia, uluslararası atom enerjisi ajansı başkanının daha önce herhangi bir nükleer tesisin vurulmadığını açıklamasının ardından geldi. İran Kızılayı ise saldırılarda en az 555 kişinin hayatını kaybettiğini ve 130 yerleşim biriminin etkilendiğini bildirdi. Ülkede yüz binden fazla arama kurtarma personeli aktif olarak görev yapıyor.
Lübnan cephesinde de gerilim tırmanıyor. Hizbullah, İran’ın dini liderinin öldürülmesi sonrası İsrail’e füze ve insansız hava araçlarıyla saldırdı. Lübnan Sağlık Bakanlığı, Beyrut ve güney bölgelerdeki operasyonlarda en az 31 ölü ve 149 yaralı olduğunu açıkladı. İsrail ordusu ise Hizbullah’ın ağır bedel ödeyeceğini belirterek kuzey cephesi komutanının açıklamalarıyla misillemelerin süreceğini duyurdu. Güney Lübnan’da elli kent ve köyün tahliyesi çağrısı yapıldı ve siviller bölgeden ayrılıyor.
Uluslararası toplumdan da tepkiler gecikmedi. Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İran için tek kalıcı çözümün diplomasi olduğunu vurguladı. Nükleer ve balistik programların durdurulması ile bölgedeki istikrarsızlaştırıcı faaliyetlere son verilmesi gerektiğini belirtti. Kıbrıs’taki bir hava üssüne yönelik insansız hava aracı saldırısı sonrası da üye ülkelere tam destek mesajı verdi. İngiltere’nin Kıbrıs’taki Akrotiri Üssü sınırlı hasarla kurtulurken bölgedeki sakinlere evde kalma çağrısı yapıldı.
Katar Dışişleri Bakanlığı ise İran’ın halka yönelik saldırılarının karşılıksız kalmayacağını ancak krizin müzakereyle çözüleceğine inandıklarını açıkladı. Petrol tesisleri koruma altında tutulurken çalışanların güvenliği ön planda. Bu gelişmeler enerji piyasalarını doğrudan etkilerken küresel ekonomi üzerinde yeni baskılar oluşturuyor.
Çatışmanın yayılma riski her geçen gün artıyor ve tarafların stratejileri yeni soru işaretleri doğuruyor. Trump’ın büyük saldırı vurgusu, operasyonların hız kazanabileceğini işaret ederken Hegseth’in açıklamaları net hedefler çiziyor. İran’ın misillemeleri ve Hizbullah’ın devreye girmesiyle Lübnan cephesi aktifleşti. Enerji tesislerindeki duraklamalar ise hem bölgesel hem küresel tedarik zincirlerini zorluyor. Nükleer tesis iddiaları ve sivil kayıplar, diplomatik çabaları daha da kritik hale getiriyor.
Savunma yetkililerinin rejim değişikliği vurgusu dikkat çekici bir nüans taşıyor. Operasyonların sınırlı tutulduğu belirtilse de rejimin değiştiği yönündeki ifadeler uzun vadeli etkileri gündeme getiriyor. Amerikan asker kayıplarının artması ise operasyonların bedelini hatırlatıyor. Körfez ülkelerinin aktif katılım talebi, koalisyon dinamiklerini değiştirirken Katar’daki uçak düşürme olayı yeni bir boyut ekliyor.
İran tarafının hedef alındığını duyurduğu noktalar arasında İsrail’in üst düzey kurumları ve nükleer tesisler öne çıkıyor. Bu açıklamalar her ne kadar isabet doğrulaması içermese de gerilimi tırmandırıyor. Lübnan’daki tahliye çağrıları ve patlama sesleri, sivillerin günlük hayatını doğrudan etkiliyor. Uluslararası atom enerjisi ajansı ile İran arasındaki görüş ayrılıkları ise nükleer program tartışmalarını yeniden alevlendiriyor.
AB’nin diplomasi çağrısı ve von der Leyen’in destek mesajları, Avrupa’nın rolünü güçlendirirken Kıbrıs üssüne saldırı tarihi bir olayı akıllara getiriyor. Bu tür olaylar ittifakların ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Katar’ın misilleme uyarısı ise Körfez güvenliğinin öncelikli hale geldiğini kanıtlıyor.
Enerji üretimindeki kesintiler, küresel piyasaları yakından ilgilendiriyor. Katar LNG tesisleri, Suudi rafinerisi ve Irak petrolü gibi unsurlar durma noktasına gelince arz güvenliği tartışmaları başlıyor. İsrail doğal gaz ihracatındaki aksamalar Mısır gibi ülkeleri etkilerken genel tablo ekonomik maliyetlerin hızla yükseldiğini ortaya koyuyor.
Hizbullah’ın saldırıları ve İsrail’in karşılık verme kararlılığı, Lübnan-İsrail sınırındaki gerilimi yeni bir seviyeye taşıyor. Kuzey cephesi komutanının açıklamaları, Hizbullah’ın İran’a bağlılığını ve Lübnan devletine karşı duruşunu eleştiriyor. Bölgedeki sivillerin tahliyesi, insani boyutun da giderek büyüdüğünü gösteriyor.
Trump’ın sürpriz vurgusu ve Arap ülkelerinin ısrarı, koalisyonun genişlediğini işaret ediyor. Operasyonların kısa sürede bitme beklentisi ile takvimin ileride olması arasındaki fark, stratejik planlamanın esnekliğini yansıtıyor. İranlı muhaliflerin rolü ise iç dinamiklerin önemini hatırlatıyor.
Tüm bu gelişmeler bir arada değerlendirildiğinde, çatışmanın dördüncü gününe girerken gerilimin zirveye ulaştığı görülüyor. Büyük saldırı beklentisi, enerji aksamaları ve misilleme döngüsü, olayın barışçıl çözüme ulaşmasını zorlaştırıyor. Diplomatik kanalların açık tutulması, nükleer tehditlerin kontrol altında tutulması ve sivil kayıpların önlenmesi, uluslararası toplumun öncelikli gündemi haline geliyor. Takip eden saatlerde yeni açıklamalar ve sahadaki hareketler, bölgenin ve dünyanın geleceğini şekillendirecek gibi görünüyor. Bu kritik süreçte enerji güvenliği, askeri dengeler ve diplomatik çabalar yakından izlenmeye devam edecek.
Bilal Demir
