Bilal Demir
Ortadoğu bölgesinde yaşanan çatışmaların seyri son dönemde oldukça hızlı değişim gösteriyor ve bu durum uluslararası arenada büyük bir dikkatle takip ediliyor. Başkentlere yönelik eş zamanlı operasyonlar, enerji yollarındaki tehditler ve çeşitli ülkelerden gelen açıklamalar, olayın sadece bölgesel kalmayabileceğini işaret ediyor. Gelişmelerin nasıl evrileceği konusunda herkes merak içinde beklerken, tarafların attığı adımlar yeni soru işaretlerini de beraberinde getiriyor. Özellikle enerji piyasalarındaki dalgalanmalar ve güvenlik çağrıları, konunun küresel boyutunu gözler önüne seriyor ve okuyucuyu bu kritik süreçte daha derinlemesine düşünmeye davet ediyor.
İsrail güçleri, İran’ın başkenti Tahran ile Lübnan’ın başkenti Beyrut’ta bulunan askeri hedeflere aynı anda hava saldırıları düzenlediğini duyurdu. Bu operasyonlar, bölgedeki çatışmaların dördüncü gününde gerçekleşti ve iki ayrı başkenti aynı anda etkilediği için uluslararası camiada geniş yankı uyandırdı. Saldırılar, hava kuvvetleri tarafından gerçekleştirildi ve terör örgütü olarak nitelendirilen unsurlara ait tesisleri hedef aldığı belirtildi. Daha önce de Tahran’ın kuzey kesiminde devlet radyosuna ait bir tesisin vurulduğu ve bölgenin önceden tahliye edildiği bilgisi paylaşılmıştı. Bu adımlar, operasyonların planlı ve kapsamlı bir şekilde ilerlediğini gösteriyor.
İran tarafı ise Avrupa ülkelerine net bir mesaj gönderdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagaay, Avrupa ülkelerini ABD ve İsrail ile işbirliği yapmamaları konusunda uyardı. Bu tür bir katılımın doğrudan savaş nedeni sayılacağını ve İran’a karşı bir saldırı eylemi olarak değerlendirileceğini vurguladı. Özellikle Almanya, İngiltere ve Fransa gibi ülkelerin İran’ın füze fırlatma kapasitesini etkisiz hale getirmek için savunma önlemleri alabileceklerini açıklaması üzerine bu uyarı geldi. Sözcü, böyle bir eylemin saldırganlarla aynı safta yer almak anlamına geleceğini ve İran’ın buna göre karşılık vereceğini ifade etti. Bu açıklama, Avrupa’nın çatışmaya dahil olma ihtimalini gündeme getirerek gerilimi daha da artırdı.
İsrail ordusu, İran’a yönelik operasyonların birkaç hafta sürebileceğini ancak şu aşamada kara harekatı planlamadığını açıkladı. Ordu Sözcüsü Yarbay Nadav Şoşani, çevrimiçi bir basın toplantısında gazetecilere hitap ederek genel planın birkaç haftalık bir süreye dayandığını belirtti. Gelişmelere göre sahada değişiklik olabileceğini ancak şu ana kadarki ilerlemenin olumlu olduğunu dile getirdi. Başbakan Benyamin Netanyahu da konuya değindi ve operasyonun bir müddet devam edebileceğini ancak yıllarca sürecek bir savaşa dönüşmeyeceğini söyledi. Fox News’e verdiği röportajda, harekatın hızlı ve kararlı olacağını, İran’ın yeni tesisler ve yeraltı sığınakları inşa ettiğini, bu nedenle füze ve nükleer programlarının birkaç ay içinde saldırılamaz hale gelebileceğini öne sürdü. Eğer şimdi müdahale edilmezse ileride bunun mümkün olmayacağını da sözlerine ekledi.
Çatışmaların enerji piyasalarına yansıması ise oldukça belirgin oldu. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapattığını açıklaması ve Devrim Muhafızları’nın boğazdan geçen gemilere saldırı düzenleyeceği tehdidi, küresel petrol ticaretinde büyük endişe yarattı. Bu gelişme arz kesintisi riskini artırınca Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3,5’e yakın yükselişle 80,45 dolara ulaştı. ABD tipi ham petrol WTI ise yüzde 3’e varan artışla 73,38 dolar seviyesine çıktı. Her iki petrol türü de Pazartesi gününden itibaren yüzde 8 ila 9 arasında değer kazandı ve Brent petrolün fiyatı 82,37 dolara kadar çıkarak Ocak 2025’ten bu yana en yüksek seviyesini gördü. Bu yükseliş, küresel ekonomideki tedarik zincirlerini doğrudan etkileyecek potansiyel taşıyor.
Çin yönetimi, bölgedeki gerilimin daha fazla tırmanmaması için taraflara itidal çağrısını yineledi. Pekin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının durdurulmasını ve tüm tarafların diyalog masasına dönmesini istedi. Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, çatışmanın genişlemesinin engellenmesi gerektiği vurgulandı ve Çin’in barış çabalarına yapıcı rol oynamaya devam edeceği belirtildi. Özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ulaşım güvenliğine dikkat çeken Sözcü Mao Ning, tüm aktörleri askeri operasyonları derhal durdurmaya, gerilimi azaltmaya ve küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri önlemeye çağırdı. Bu tutum, Çin’in bölgedeki ekonomik çıkarlarını da koruma gayretini yansıtıyor.
Hizbullah ise İsrail’e karşı misilleme saldırıları düzenlediğini duyurdu. Lübnan merkezli grup, İsrail’in kuzeyindeki Ramat David ve Meron hava üslerini insansız hava araçlarıyla vurduğunu açıkladı. Ayrıca işgal altındaki Golan Tepeleri’nde bulunan Nafah askeri üssünün füzelerle hedef alındığını bildirdi. Bu saldırılar, İsrail’in Lübnan’ın çeşitli bölgelerine düzenlediği hava operasyonlarına yanıt olarak gerçekleştirildi. Hizbullah’ın açıklaması, çatışmanın Lübnan cephesini de aktif hale getirdiğini gösteriyor ve bölgedeki aktörlerin birbirine bağlılığını bir kez daha ortaya koydu.
Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’daki ABD Büyükelçiliği de saldırıya uğradı. İki insansız hava aracıyla gerçekleştirilen operasyon sonucunda küçük bir yangın çıktığı ancak maddi hasarın sınırlı kaldığı belirtildi. Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı, ayrıca Riyad’ın yaklaşık 80 kilometre güneyindeki El Harc yakınlarında sekiz insansız hava aracının engellendiğini ve imha edildiğini açıkladı. ABD tarafı ise vatandaşlarına büyükelçilikten uzak durma ve güvenli bölgelere gitme çağrısı yaptı. Bu olay, çatışmanın Suudi Arabistan gibi üçüncü ülkeleri de etkilediğini kanıtlıyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı, Ortadoğu’daki ciddi güvenlik riskleri nedeniyle vatandaşlarından bir dizi ülkeyi derhal terk etmelerini istedi. Bu ülkeler arasında Bahreyn, Mısır, İran, Irak, İsrail, Batı Şeria ve Gazze Şeridi, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Umman, Katar, Suudi Arabistan, Suriye, Birleşik Arap Emirlikleri ile Yemen yer alıyor. Çağrı, çatışmanın yayılma ihtimaline karşı alınmış önleyici bir tedbir olarak değerlendiriliyor ve bölgedeki yabancıların güvenliğini ön planda tutuyor.
Bölgedeki bu hızlı gelişmeler, uluslararası ilişkilerin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Füze programları, nükleer kapasite tartışmaları ve enerji yollarının güvenliği gibi unsurlar, çatışmanın sadece askeri değil ekonomik ve diplomatik boyutlarını da öne çıkarıyor. Avrupa ülkelerinin olası rolü, Çin’in itidal çağrıları ve Hizbullah gibi aktörlerin misillemeleri, olayın kısa sürede çözülemeyeceğini düşündürüyor. Petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon baskısını artırması ve küresel ticaret rotalarının değişme riski, konunun sıradan bir bölgesel gerilimden öte olduğunu gösteriyor.
İsrail tarafının operasyonları birkaç hafta sürecek şekilde planlaması, Netanyahu’nun hızlı ve kararlı vurgusuyla birleşince, tarafların uzun soluklu bir hazırlık içinde olduğu anlaşılıyor. İran’ın Hürmüz Boğazı tehdidi ise enerji ithalatı yapan birçok ülkenin tedarik zincirlerini gözden geçirmesine yol açabilir. Devrim Muhafızları’nın gemilere saldırı uyarısı, deniz trafiğinin ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor ve bu durum sigorta primlerinden navlun fiyatlarına kadar geniş bir etki yaratıyor.
Hizbullah’ın hava üslerini ve Golan’daki askeri noktaları hedef alması, Lübnan sınırındaki gerilimin yeniden alevlendiğini işaret ediyor. İnsansız hava araçları ve füzelerin kullanıldığı saldırılar, teknolojinin çatışma dinamiklerini nasıl değiştirdiğini gösteriyor. İsrail’in Beyrut ve Tahran’a eş zamanlı vuruşu ise koordinasyonun yüksek seviyede olduğunu kanıtlıyor ve karşılıklı adımların hızını artırıyor.
Riyad’daki büyükelçilik saldırısı ve ardından gelen tahliye çağrıları, çatışmanın Körfez ülkelerini de doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor. Suudi Arabistan’ın hava savunma sistemlerinin devreye girmesi, bölgedeki askeri hazırlıkların arttığını gösteriyor. ABD’nin geniş kapsamlı uyarıları ise diplomatik çabaların yetersiz kalabileceği endişesini güçlendiriyor.
Çin’in Hürmüz Boğazı vurgusu özellikle dikkat çekici çünkü bu boğaz küresel petrol ticaretinin yüzde 20’sinden fazlasını taşıyor. Pekin’in diyalog çağrısı, Asya ekonomilerinin enerji güvenliğini koruma çabasını yansıtıyor ve uluslararası toplumun daha geniş bir arabuluculuk beklentisini artırıyor. İran’ın Avrupa’ya yönelik uyarısı ise Batı başkentlerinde yeni tartışmaları tetikleyebilir ve savunma politikalarının gözden geçirilmesine yol açabilir.
Tüm bu gelişmeler bir arada değerlendirildiğinde, çatışmanın dördüncü gününde gerilimin zirveye ulaştığı görülüyor. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş, misilleme döngüsü ve uluslararası uyarılar, olayın barışçıl çözüme ulaşmasının ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Takip eden saatlerde yeni açıklamalar ve operasyonların gelmesi ihtimali, bölgeyi ve dünyayı daha da tedirgin ediyor. Bu süreçte enerji piyasaları, diplomatik kanallar ve güvenlik önlemleri yakından izlenmeye devam edecek gibi görünüyor. Gelişmelerin seyri, küresel istikrar açısından kritik bir dönemeç oluşturuyor ve uluslararası toplumun vereceği tepkiler büyük önem taşıyor.
Bilal Demir
